Makam

Ben olamam, o menzillere erişemem de deme. Menzile varanlar yola çıkanlardır. Sen hele bir yola koyul. Menzile varır mıyım korkusu ve endişesini içinden at. Sen Resûlullah Efendimiz(sas)'den tövbe edip muhitini değiştirmek kastıyla yola çıkan, sonra da menzile varamadan ölen tövbekârın hikâyesini dinlemedin mi? Korkma, menzile varamadan göçsen bile, yolun hakîki yolcusunu alırlar da o menzile taşırlar, gene yolda bırakmazlar.

Beyaz Mercan Siyah İnci ↗

Metinde geçen diğer bir kelime ise ikame tabiridir. Bu kelime makam kelimesini çağrıştırmaktadır. O zaman şöyle bir mana çıkar: Sebepler dairesinde hareket etmek veya sebepler dairesinin dışında tecrit durumunda bulunmak makamla alakalıdır. Bulunduğu makamı bilmeksizin, bazı hallerin zevkiyle meşgul olup, o hallerin peşinden gitmek kişiyi gizli şehvete sürükler. Ya da kendisine ikram edilen himmeti, heva ve hevesinin sevkiyle harc eder. Bu durumun en iyi özeti kişinin kendisini bilmesidir.

Beyaz Mercan Siyah İnci ↗

İşte gerek ferâiz (farzlar) gerek nevâfil (nâfileler, faydalılar) ile kurbiyete erenler, kutbiyeti de geçtikleri için abdiyete (kulluğa) ererler. Hakk'a yaklaşmanın adı konmuş kurumları sırası ile: Şerîat, Tarîkat, Hakîkat, Ma'rifet diye bilinir. Hâlbuki, daha sonrası da var: kutbiyet, kurbiyet, abdiyet. İşte Sultân-ı Enbiyâ Efendimiz'in makâmı olan “Makâm-ı Mahmud” O'nun kulluk -abdiyet makâmıdır ve O'nun zâtına mahsustur.

18 Beyit Dinle ↗

Bir kâmilin derecesinden aşağı düşmesi bile diğer insanlar için rahmettir. Meselâ kâmil bir mürşid konuştuğunda ve sohbet ettiğinde aslında bulunduğu makamdan aşağı düşer. Fakat sohbet etmesi ve insanlara irşâdda bulunması başkalarına rahmet olarak tezâhür eder. Sonra gene Cenâb-ı Hakk’ın takdiriyle aynı makamına çıkar, avdet eder. Yağmurun buluttan aşağı nüzûl etmesi ve sonra da tekrar o yağmur sularının tabahhur ederek (buharlaşarak) bulut olması, göklere yükselmesi ve baş tâcı edilmesi gibi.

Kırk Mektup ↗

Gerek bu hâdiseden gerekse İmam Şernûbî’nin Tabakat’ında geçen metinden anlaşılıyor ki Hazret-i Pîr 1115 senesinde tâc ve icâzeye mazhar olmanın yanında kutbiyyet makamına da terfi eylemiştir. Malûm, makam-ı kutbiyyeti ikiye ayırırlar: ‘Kutb-ı irşad’ ve ‘kutb-ı medar’. Kutb-ı irşad; mânevî meseleler üzerinde âlemin kutbu olan zâta denir. Kutb-ı medar ise; kevnî hâdiseler üzerine makam-ı kutbiyyette olan zâttır. Bu iki kutbun tâbi olduğu imama ise ‘gavs’ denir.

Huzur Defteri 1 ↗

Pek kıymetli evlâdım! Günler, geceler süratle geçmekte. Karar kılacağımız menzile her nefeste daha çok yaklaşmaktayız. Cenâb-ı Hakk şimdiden bizleri mübârek menzillere eriştirsin ve âkıbetimizi muttakîlerin âkıbeti eylesin. Menzile varmak için kat edilecek yol uzun, ömür ise kısa ama Cenâb-ı Hakk ihsân ederse benim İhsan Efendi oğlum; o menziller, o yollar bir anda kat edilir, dürülür; elbet subh-ı maksûd görülür.

Kırk Mektup ↗

Bu menzilde derviş kendisinden râzı olunan hâl üzre başka bir menzile intikal eder, kemâl mertebelerine yükseltilir. Bu makamda karar kılarsa artık kendi hâllerine tasarruf edebilme salâhiyetine ve bu hâller arasında tercih edebilme iznine sâhiptir. Lâkin gene imtihânı bitmez. O tercihinden dolayı ya yükselir ya alçalır. Ancak bu mertebedeki alçalma sâir dervişlerin alçalması gibi değildir. O makamdan düşmeden, bir nev’î yer değişikliğidir.

Kırk Mektup ↗

Haller makama yükselmeye vesile olacak şekilde zuhur eder. Bu duruma himmet denir. Makamına uygun hareket etmeye de hizmet denir. Hizmet, salih amel manasına geldiği gibi, himmetle çıkartıldığın makama şükretmek, hakkını vermeye çalışmaktır. Makam ve hal, hizmet ve himmet; hepsi niyet ve maksutla şekillenir. Niyet iradeyi gerektirir, fakat niyet nefis kaynaklı olur ise delalete, ta en başından niyet ruh ve kalp kaynaklı olursa nimete eriştirir.

Beyaz Mercan Siyah İnci ↗